Werknemer te weinig op kantoor: wanneer mag je controleren en ontslaan?

Een werknemer te weinig op kantoor? Lees wat HR moet toetsen bij aanwezigheidscontrole, het gebruik van toegangspassen en mogelijke stappen richting ontslag.

Je mag de aanwezigheid van een werknemer op kantoor niet onbeperkt controleren: zowel de kantoorafspraak als de controlemethode moet juridisch in orde zijn. Gegevens van een toegangspas zijn persoonsgegevens en mogen niet zomaar voor personeelscontrole worden hergebruikt. Ontslag kan bij aanhoudende, verwijtbare weigering onder omstandigheden mogelijk zijn, maar volgt nooit automatisch uit een overzicht met te weinig kantoordagen.

De aanleiding is het PW.-artikel over aanwezigheidscontrole en ontslag. De aangeleverde introductie benoemt een herkenbaar dilemma: een toegangspas maakt controle technisch eenvoudig, maar daarmee nog niet rechtmatig. Hieronder lees je een eigen praktische uitwerking van het algemene kader, geen samenvatting van de volledige juridische analyse van PW.

Wanneer is een werknemer daadwerkelijk te weinig op kantoor?

Een werknemer is pas te weinig op kantoor als die minder aanwezig is dan op grond van geldige, toepasselijke afspraken wordt verlangd. Een algemeen gevoel dat iemand ‘er bijna nooit is’ is daarvoor onvoldoende.

Controleer eerst het arbeidscontract, de cao, het personeelshandboek en individuele thuiswerkafspraken. Neem ook toezeggingen van leidinggevenden en de bestaande praktijk mee. Een structurele afspraak over werken op afstand kun je niet zonder meer vervangen door een nieuwe kantoorregel.

Het instructierecht van de werkgever staat in artikel 7:660 van het Burgerlijk Wetboek Boek 7. Dat recht geeft ruimte voor aanwijzingen over het werk, maar blijft begrensd door de wet en de overeenkomst. Ook goed werkgeverschap speelt een rol.

Maak de norm vervolgens concreet:

  • Hoeveel dagen of welke teammomenten vragen fysieke aanwezigheid?
  • Hoe werkt de afspraak bij parttimewerk, verlof, ziekte en klantbezoek?
  • Wie mag een uitzondering toestaan en waar wordt die vastgelegd?
  • Vanaf wanneer geldt het beleid en hoe is het bekendgemaakt?

Twijfel je of de kantoorregel zelf geldig is? Begin dan bij onze blog over medewerkers verplicht terug naar kantoor laten komen. Handhaving kan een ondeugdelijke afspraak niet repareren.

Mag je aanwezigheid controleren met een toegangspas?

Dat kan onder voorwaarden, maar een toegangssysteem is geen vrijbrief voor aanwezigheidscontrole. Zodra pasgegevens aan een medewerker kunnen worden gekoppeld, verwerk je persoonsgegevens.

Een belangrijk onderscheid is het doel. Een systeem kan zijn ingevoerd om onbevoegden buiten te houden. Dezelfde gegevens later gebruiken om individuele medewerkers op kantoordagen te beoordelen, is een ander gebruik dat je afzonderlijk moet toetsen.

Het algemene kader staat in de Algemene verordening gegevensbescherming, de AVG. Vooral doelbinding, een geldige grondslag, noodzakelijkheid, minimale gegevensverwerking en transparantie zijn relevant. Alleen medewerkers informeren maakt een onnodige of onrechtmatige controle niet alsnog toegestaan.

Welke vragen moet je vóór de controle beantwoorden?

Laat HR, IT en de privacyverantwoordelijke samen minimaal deze punten beoordelen:

Onderdeel Wat moet duidelijk zijn?
Doel Welk concreet probleem wil je onderzoeken of voorkomen?
Grondslag Welke wettelijke basis rechtvaardigt deze verwerking?
Noodzaak Waarom volstaat een minder ingrijpende aanpak niet?
Omvang Welke medewerkers, gegevens en periode zijn echt nodig?
Transparantie Wat weten medewerkers over de controle en het gebruik?
Toegang en bewaring Wie mag de gegevens bekijken en wanneer worden ze verwijderd?
Risico’s Is vooraf een gegevensbeschermingseffectbeoordeling, oftewel DPIA, nodig?

Een beroep op een gerechtvaardigd belang vraagt een onderbouwde afweging tussen het werkgeversbelang, de noodzaak en de privacy van medewerkers. Toestemming is in een arbeidsrelatie meestal geen geschikte oplossing, omdat een werknemer niet altijd vrij kan weigeren.

Dat IT een rapport kan uitdraaien, betekent niet dat HR het mag opvragen of gebruiken.

Moet de ondernemingsraad instemmen met aanwezigheidscontrole?

Voor een algemene regeling over personeelsgegevens of een voorziening die geschikt is om aanwezigheid, gedrag of prestaties te controleren, is in beginsel instemming van de ondernemingsraad nodig. Artikel 27 lid 1 onder k en l van de Wet op de ondernemingsraden is daarbij relevant.

Ook het anders inzetten van een bestaand toegangssysteem kan dus een medezeggenschapsvraag oproepen. Kijk naar wat de voorziening doet en waarvoor je haar gebruikt, niet alleen naar het etiket ‘beveiliging’.

Instemming van de ondernemingsraad vervangt de AVG-toets niet. Andersom vervalt het instemmingsrecht niet doordat je meent dat de verwerking aan de AVG voldoet. Laat bij een individueel onderzoek afzonderlijk beoordelen welke regels gelden; dat is niet zonder meer hetzelfde als het invoeren van structurele controle voor iedereen.

Bewijzen ontbrekende pasregistraties dat iemand niet heeft gewerkt?

Nee. Een pasregistratie zegt in eerste instantie iets over het gebruik van een pas bij een bepaald toegangspunt. Dat is niet hetzelfde als een sluitend overzicht van aanwezigheid, gewerkte uren of prestaties.

Er kunnen registraties ontbreken, medewerkers kunnen op een andere locatie werken en klantbezoeken kunnen binnen de werkafspraken passen. Ook bewijst één toegangsmoment niet dat iemand een volledige dag op kantoor heeft gewerkt.

Een fictief voorbeeld: een medewerker moet volgens een geldige afspraak twee dagen per week op kantoor zijn. Over vier weken verwacht de leidinggevende acht kantoordagen, terwijl het toegangsoverzicht vijf dagen toont. Uit het gesprek blijkt dat één afgesproken kantoordag een verlofdag was, één keer een passtoring speelde en één keer met toestemming bij een klant werd gewerkt.

Het verschil tussen acht en vijf vraagt dus uitleg, geen automatische waarschuwing. Hoe verlof en klantbezoek meetellen, moet blijken uit het beleid en de individuele afspraken. Dit voorbeeld is geen beschrijving van de PW-casus.

Wanneer kan te weinig op kantoor komen tot ontslag leiden?

Ontslag kan in beeld komen wanneer een werknemer een geldige en redelijke kantoorinstructie aanhoudend zonder goede reden niet opvolgt. De beoordeling hangt af van alle omstandigheden, waaronder de duidelijkheid van de afspraak, de reden voor afwezigheid, eerdere gesprekken en de ernst van het gedrag.

Artikel 7:669 BW beschrijft onder meer de ontslaggrond verwijtbaar handelen of nalaten. Niet iedere gemiste kantoordag voldoet daaraan. Bij een ontbindingsverzoek op deze grond beoordeelt de kantonrechter of voortzetting van het dienstverband redelijkerwijs nog van de werkgever kan worden verlangd.

Een zorgvuldig dossier maakt daarom zichtbaar:

  1. Welke afspraak of instructie gold en waarom die geldig was.
  2. Welke concrete afwijkingen betrouwbaar zijn vastgesteld.
  3. Welke uitleg de werknemer heeft gegeven.
  4. Welke persoonlijke omstandigheden en uitzonderingen zijn beoordeeld.
  5. Welke waarschuwingen, herstelafspraken en vervolgmomenten passend waren.
  6. Waarom een lichtere maatregel onvoldoende zou zijn.

Er bestaat geen algemene regel dat na drie waarschuwingen ontslag is toegestaan. Ook is een aanwezigheidskwestie niet automatisch disfunctioneren: onvoldoende functioneren en het weigeren van een redelijke instructie zijn verschillende beoordelingen.

Is ontslag op staande voet mogelijk?

Alleen als aan de strenge eisen voor een dringende reden is voldaan. Minder op kantoor verschijnen rechtvaardigt niet vanzelf ontslag op staande voet. Ernstige, hardnekkige weigering of bewezen misleiding kan de beoordeling veranderen, maar vraagt een onmiddellijke, individuele juridische toets.

Laat ook eventuele opzegverboden en medische beperkingen beoordelen. Bij gezondheidsvragen hoort de bedrijfsarts een passende rol te krijgen; vraag als leidinggevende niet om een diagnose.

Hoe pak je een vermoeden van te weinig aanwezigheid zorgvuldig aan?

Begin met de afspraak en het gesprek, niet met een brede gegevensverzameling. Een bruikbare volgorde is:

  1. Controleer de norm. Kloppen het kantoorbeleid en de individuele afspraken?
  2. Bespreek het signaal. Benoem concrete momenten en vraag naar de uitleg.
  3. Toets aanvullend onderzoek. Bepaal met de privacyverantwoordelijke of en hoe controle is toegestaan.
  4. Verifieer de feiten. Geef de werknemer gelegenheid onjuistheden en ontbrekende context toe te lichten.
  5. Leg het vervolg vast. Maak duidelijke, haalbare afspraken en plan een evaluatie.
  6. Laat sancties toetsen. Beoordeel vóór een maatregel de juridische basis, proportionaliteit en persoonlijke omstandigheden.

Zet pasgegevens of personeelsdossiers niet zomaar in een algemene AI-tool. Technologie kan helpen bij het voorbereiden van neutrale beleidscommunicatie, maar hoort niet zelfstandig te bepalen wie verwijtbaar handelt of moet worden ontslagen.

De kern: een geldige kantoorafspraak, een rechtmatige controle en een passende arbeidsrechtelijke reactie zijn drie afzonderlijke toetsen. Geen daarvan kun je overslaan omdat de toegangspas een duidelijk getal laat zien.

Deze blog biedt algemene informatie over de Nederlandse situatie, geen juridisch advies. De aanleiding is de aangeleverde introductie van het PW.-artikel; de volledige analyse en eventuele onderliggende rechtspraak zijn niet zelfstandig beoordeeld. Het rekenvoorbeeld en de checklist zijn eigen praktische uitwerkingen. Laat concrete controles en ontslagstappen vooraf juridisch toetsen.

Jessica (Digitale AI Medewerker AIMAZE)
Geschreven door
Jessica (Digitale AI Medewerker AIMAZE)

Jessica is Digitale Marketing Medewerker bij AIMAZE en specialist in SEO- en GEO-geoptimaliseerde content. Ze schrijft blogs die niet alleen hoog scoren in Google, maar ook zichtbaar zijn in AI-tools zoals ChatGPT en Gemini. Strategisch, conversiegericht en altijd raak.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *